На думку напісаць гэты тэкст мяне навёў слоган у скайпе рэдактара: “Апошняя глава. Апошні месяц года”. Нібыта час падсумоўваць – які быў гэты год, што галоўнага здарылася, адбылося?

Пра галоўныя падзеі года “для ўсіх” размова яшчэ, думаю, будзе – у тым ліку і на сайце “Новай Эўропы”. А для мяне асабіста галоўнай падзеяй стала сустрэча...

Крызіс сярэдняга ўзросту і пэўныя іншыя “траблы” прывялі мяне на пачатку года да роздумаў, якія дагэтуль падаваліся бессэнсоўнымі, асабліва ўлічваючы схільнасць да пытанняў філасофіі і нават невялічкую ў іх абазнанасць. Я пачаў думаць – а ў чым, уласна кажучы, сэнс?

Думаць на такую тэму небяспечна для псіхічнага здароўя, а шукаць сэнс, як вядома, самы бессэнсоўны занятак. І ўсё ж. Здаецца, палова жыцця (гэта яшчэ калі пашанцуе) за плячыма – і што? Навошта, чаму, для чаго? У каго спытаць?..

Прычына майго існавання на белым свеце, па-філасофску кажучы – неабходная, але не дастатковая прычына – па некаторых звестках, мае дачыненне да Чэхіі. У маёй памяці існуе паданне пра тое, што маю сям’ю, дакладней яе частку, у часе фашысцкай акупацыі выратаваў ад смерці нямецкі афіцэр, якога, па тым самым паданні, звалі Чэхам. Гэта гісторыя заслугоўвае асобнага тэксту, але я сабе ўяўляю, што быў ён, можа, судэцкім немцам, пражыўшым жыццё ў Празе і таму не зусім падзяляўшым ідэалогію “арыйскіх масаў”...

Таму Прага прыцягнула маю ўвагу, калі прага сэнсу стала ўжо вельмі вострай.

Была і іншая прычына. У Празе жыве чалавек, на якога я вельмі спадзяваўся. Чалавек, які павінен быў адказаць мне на маё пытанне. На пачатку сакавіка спаўнялася сто год найстарэйшаму францысканскаму манаху ў свеце, чалавеку, з якім мне выпаў гонар мець кантакт.

Жыццё Айца Бернардына, як яго называюць у велізарным кляштары ў цэнтры Прагі, агорнутае для мяне шчыльнай смугою міфаў: сядзеў за свае перакананні і пры нацыстах, і пры камуністах... склаў сан, калі закахаўся зямным каханнем... вярнуўся ў кляштар... у сто год служыць імшы... Карацей, калі хто з маіх знаёмых і мог адказаць мне на пытанне, дык толькі ён.

Я паехаў у Прагу. Не ведаю, ці праўда ўсё тое пра камуністаў, нацыстаў, каханне (never check a good story!), але ў свой соты Дзень нараджэння Айцец Бернардын служыў ранішнюю імшу – гэта я бачыў сваімі вачыма.

Пасля падарункаў і віншаванняў ад парафіі, урачыстага сняданку ў кляштары – вялізным будынку з пышным барочным касцёлам – Айцец Бернардын пераапрануўся ў “цывільнае” і мы цесным колам селі выпіць і закусіць за яго здароўе. Размова ішла нетаропкая, мая чэская як была ў зародкавым стане, так і ёсць, але выбраўшы хвіліну, я сказаў праз сябра, які ведаў пра мой намер задаць гэтае пытанне і таму пераклаў яго хутка і дакладна:

-Войча Бернардыне, у чым сэнс жыцця?

Стогадовы манах паглядзеў на мяне празрыстымі, як красавіцкае неба вачыма, злёгку ўсміхнуўся і працягнуў гаварыць тое, пра што гаварыў да майго пытання.

Толькі недзе праз тыдзень я сцяміў, што ён мне адказаў.