• Колонка автора

Умовы мовы

Пачну з галоўнага – я не ведаю беларускай мовы. Часткова таму, што я невук, басяк без вышэйшай адукацыі і ведаю ўвогуле няшмат, але ў асноўным таму, што беларускай мовы не існуе. І зусім не з той прычыны, пра якую вы падумалі. А з той самай прычыны, з якой не існуе ані рускай, ані англійскай, ані якой іншай мовы.

Стары польскі прафесар Вечаркевіч пачынаў у сярэдзіне мінулага стагоддзя курс польскай мовы ў Варшаўскім універсітэце менавіта з гэтай фразы: “Панове, няма польскае мовы!” Яму, спецыялісту па варшаўскім дыялекце, аўтару грунтоўнай працы "Gwara warszawska wczoraj i dziś", было дакладна вядома – польскай мовы не існуе. Існуюць толькі – польскіЯ мовЫ. А польская мова – як і ўсе астатнія мовы ў адзіночным ліку – вынаходка штучная, выгодная толькі цэнтральнаму ўраду, які з дапамогай прымусовай стандартызацыі спадзяецца ўзмацніць кантроль над грамадзянамі – думкамі, словамі грамадзянаў. Каб не было ў іх таямніцаў ад Вялікага брата, каб тыя, хто слухае, разумелі ўсё, што кажуць...

Ну, гэтыя апошнія развагі – мае, не прафесарскія, а мова як сродак кантролю, у тым ліку і палітычнага – тэма для асобнай размовы. Тут я проста хачу сказаць, што варыянты ўжывання мовы – папросту варыянты яе выжывання. Гэта не значыць, што не павінна быць нормаў граматыкі і сістэмнага выкладання мовы. Гэта значыць, што для шырокага моўнага ўжытку, напэўна, не важна, кажаш ты “перакладчык” ці “перакладнік”, а важна, каб ты нешта казаў. Як можаш.

Моўнае асяроддзе ствараем мы самі. Ужытак заўжды народжаны ўжываннем. Гэта – умова мовы. Прапісная ісціна, ісціна прамоўленая. Прамовім?